ΤΟ ΝΕΟ ΨΗΦΙΑΚΟ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΣΕΜΕΡΤΖΙΔΟΥ, ΜΕ ΤΟΝ ΤΙΤΛΟ: ΄΄ΚΑΙ ΝΑ ΠΟΥ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΣΤΟ ΟΝΕΙΡΟ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ΄΄

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ 

«Η ιστορία των Κοινοπραξιών Βιβλιοθηκών, διεθνώς και στη χώρα μας» Της Δρ. Ελένης Σεμερτζίδου, Υπεύθυνη Ιατρικής Βιβλιοθήκης ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ

 Ένα Σύστημα Υγείας είναι ένα μεγάλο σύνθετο δίκτυο, που χρειάζεται λεπτομερή Αρχειοθέτηση και Βιβλιοθήκες. Αφού, λοιπόν, δεχτούμε αυτή τη συνθήκη για αρχή, τότε μπορούμε να πούμε ότι τέτοιες Βιβλιοθήκες είναι οι Ιατρικές Βιβλιοθήκες που λειτουργούν στα Νοσοκομεία και φέρουν τον τίτλο ΄΄Νοσοκομειακές Βιβλιοθήκες΄΄. Δυστυχώς, λόγω δημοσιονομικών περιορισμών - πενιχρών, δηλαδή, προϋπολογισμών των Νοσοκομείων της χώρας μας – υπάρχει μια δυστοκία στο να λειτουργήσουν οι Νοσοκομειακές Βιβλιοθήκες αυτόνομα και ανεξάρτητα, η μία από την άλλη. Μία λύση στο πρόβλημα αυτό ήταν – και παραμένει - η δημιουργία ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ.

Μιλώντας γενικά, το βασικό όφελος της συμμετοχής μιας Βιβλιοθήκης σε μια Κοινοπραξία - άρα και των Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών συμπεριλαμβανομένων – είναι η δυνατότητα συμμετοχής της κάθε Βιβλιοθήκης σε συλλογικές αγορές, καθώς και η εύκολη πρόσβαση σε πόρους (πηγές, δηλαδή, πληροφόρησης. Έντυπες, αλλά κυρίως, ηλεκτρονικές). Πιο συγκεκριμένα, οι Κοινοπραξίες έχουν υψίστη σημασία για την ανάπτυξη και την πρόοδο μιας Επιστήμης, ιδιαίτερα όταν αναφερόμαστε στον ευαίσθητο τομέα της Υγείας. Προσανατολισμένοι, πάντα, στον ρόλο των Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών, πρέπει να πούμε ότι οι Νοσοκομειακές Βιβλιοθήκες συμβάλλουν στην ανάπτυξη της γνώσης και της επαγγελματικής εμπειρίας Ιατρών και Νοσηλευτών, στη βελτίωση των δεξιοτήτων τους και του έργου τους, καθώς και στον τρόπο φροντίδας των ασθενών. Επομένως, μια Κοινοπραξία Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών είναι, εκ των πραγμάτων, άμεσα συνδεδεμένη με το ισχυρό διακύβευμα όλων των εποχών, αυτό της υγείας και της ασφάλειας των Πολιτών.

Αν επιχειρήσουμε, τώρα, μια σύντομη ιστορική αναδρομή στο κομμάτι που λέγεται ΄΄ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΕΣ΄΄, πρέπει να αναφέρουμε ότι στις ΗΠΑ, Κοινοπραξίες Βιβλιοθηκών υπήρχαν από το 1933 στην Ακαδημαϊκή Κοινότητα. Με την πάροδο των ετών και με την πρόοδο της τεχνολογίας, εξελίχθηκαν αυτές οι Κοινοπραξίες, ώστε να περιλαμβάνουν πολλές χιλιάδες πηγές, έντυπες και ηλεκτρονικές. Στη Νότια Αυστραλία, λόγω των περιορισμένων εσόδων και της έλλειψης χρηματοδότησης, εφαρμόστηκαν δύο μέτρα που κατηγοριοποίησαν και τους τρόπους, καθώς και τον όγκο χρήσης των δεδομένων της κάθε Βιβλιοθήκης. Αφού προσδιορίστηκε, για παράδειγμα, ο τύπος χρήσης, πραγματοποιήθηκε στατιστική ανάλυση ανά οργανισμό – πελάτη, προκειμένου να τροποποιηθούν ανάλογα και οι συνδρομές, αλλά και οι συνδρομητές – μέλη της κοινοπραξίας. Δημιουργήθηκαν έτσι τέσσερις κατηγορίες χρήσης, καθεμία από τις οποίες παρείχε συγκεκριμένες δυνατότητες στους χρήστες της. Ο κάθε πελάτης μπορούσε να επιλέξει το πακέτο που του ταιριάζει καλύτερα και να πληρώσει ανάλογα.

Γίνεται, επομένως, κατανοητό ότι μια Κοινοπραξία διαθέτει διάφορα μοντέλα εργασίας, προκειμένου να λειτουργήσει σωστά και να ευοδώσει. Αυτά τα μοντέλα εξαρτώνται από την πηγή δυσκολίας που αντιμετωπίζει η κάθε χώρα, η οποία «πηγή δυσκολίας» μπορεί να είναι είτε οικονομική, είτε πολιτική, είτε κοινωνική. Για παράδειγμα, υπάρχουν πολλές περιοχές, κυρίως αραιοκατοικημένα νησιά, τα οποία έχουν πολύ περιορισμένες πηγές πληροφοριών, λόγω της έλλειψης ιδρυμάτων που διαθέτουν. Η μέθοδος αντιμετώπισης των ελλείψεων που εμφανίζονται στα μικρά νησιωτικά κράτη φαίνεται να διευκολύνεται μέσω των μαθημάτων εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, αλλά και των Κοινοπραξιών που δημιουργούνται μεταξύ όλων των Πανεπιστημίων και των Ιδρυμάτων Υγείας που υπάρχουν ανά νησιωτική ομάδα.

Το 1983, υπήρξε πρωτοβουλία για συγκέντρωση σε ένα Ενιαίο Σύστημα όλων των Βιβλιοθηκών της χώρας μας. Από αυτή την πρωτοβουλία προέκυψε ο Συλλογικός Κατάλογος Περιοδικών, ο οποίος μέχρι το 2000 περιελάμβανε 206 Βιβλιοθήκες, και η οργάνωση και λειτουργία του υποστηρίχθηκε από το ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ, στην Αθήνα. Οι Βιβλιοθήκες, που αποτελούν το Δίκτυο Επιστημονικών και Τεχνολογικών Βιβλιοθηκών, συνδυάζονται με μια μορφή βάσης δεδομένων και επικοινωνίας, και η ανταλλαγή άρθρων περιοδικών και τα βιβλιοθηκονομικά «δάνεια» μπορούν να συμβούν με μεγάλη ευκολία. Για τον περιορισμό πιθανών δυσλειτουργιών, στην πρώτη φάση της κανονικής λειτουργίας του Δικτύου, αποφασίστηκε η συμμετοχή Βιβλιοθηκών, οι οποίες λειτουργούσαν ταυτόχρονα και ως ΄΄χρήστες΄΄ και ως ΄΄προμηθευτές΄΄ του Δικτύου, αποκλείστηκαν δηλαδή Βιβλιοθήκες που για κάποιους λόγους δεν ήταν σε θέση να λειτουργήσουν ως ΄΄προμηθευτές΄΄. Αυτό έγινε για να επιτευχθεί ισορροπημένη χρήση και να επιμεριστεί το βάρος των παρεχόμενων υπηρεσιών σε όλες τις Βιβλιοθήκες.

Μια άλλη επανάσταση στην ψηφιακή εποχή των Βιβλιοθηκών ήταν η δημιουργία του HILLnet - Hellenic Interlibrary Loan Network (HILLnet) - ή αλλιώς ΔΙΚΤΥΟ ΔΙΑΔΑΝΕΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ, το οποίο ήταν υπεύθυνο για τη διευκόλυνση της Συνεργασίας μεταξύ των Βιβλιοθηκών και την Παραγγελία άρθρων περιοδικών στο διαδίκτυο. Συγκεκριμένα, Το ΔΙΚΤΥΟ ΔΙΑΔΑΝΕΙΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ (ΔΔΕΒ) είναι η επίσημη συνεργασία Φορέων που έχουν την ευθύνη λειτουργίας Υπηρεσιών Βιβλιοθήκης & Πληροφόρησης στην Ελληνική και Κυπριακή Επικράτεια και διενεργούν την Πληροφοριακή Υπηρεσία του Διαδανεισμού. Η σύσταση του δικτύου αναπτύχθηκε στα πλαίσια των ενεργειών του Συνδέσμου των Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών των Ιδρυμάτων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (Σ.Ε.Α.Β.), με τον όρο της αυτοδιαχείρισης και της καλής θέλησης από την πλευρά των μελών του δικτύου.

Μαζί με το HILLnet, το HEALlink ήταν ένα άλλο Σύστημα υπεύθυνο για την κοινοπραξία που άρχισε να λειτουργεί το 1999. Πρόκειται για έναν Σύνδεσμο Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών που λειτουργεί υπό μορφή Κοινοπραξίας και αποτελείται από 43 Ιδρύματα/Μέλη. Μέσω της διαδικτυακής πύλης του HEAL-Link για τις ηλεκτρονικές πηγές, τα μέλη του Συνδέσμου Ελληνικών Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών έχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικό υλικό (πλήρες κείμενο ηλεκτρονικών περιοδικών και βιβλίων και βιβλιογραφικές βάσεις δεδομένων μέσω των ιστοσελίδων/πλατφορμών διαφόρων εκδοτών/διαθετών) που καλύπτεται από συμβάσεις που έχει συνάψει ο Σύνδεσμος με διάφορους εκδότες/διαθέτες.

Προχωράμε στο έτος 2001, στη διάρκεια του έγινε αναδιοργάνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας της χώρας μας. Το «IASYS», το οποίο είναι ένα Ενιαίο Πληροφοριακό Σύστημα στον τομέα της Υγείας, δημιουργήθηκε το 2005, και η κύρια ευθύνη του είναι να διαχειρίζεται τα ραντεβού των ασθενών.

Ο ΄΄Κάλλιπος΄΄, άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα ιστότοπου συλλογής συγγραμμάτων, βοηθημάτων και μαθησιακών αντικειμένων, που παρήχθησαν στα πλαίσια του Έργου «Ελληνικά Ακαδημαϊκά Ηλεκτρονικά Συγγράμματα και Βοηθήματα». Φιλοδοξία του Αποθετηρίου αυτού ήταν η συστηματική καταγραφή, οργάνωση και μακροχρόνια διατήρηση των συγγραμμάτων και μαθησιακών αντικειμένων της Ακαδημαϊκής Κοινότητας. Το υλικό του Αποθετηρίου είναι διαθέσιμο μέσω του Ηλεκτρονικού Καταλόγου της Βιβλιοθήκης & Κέντρου Πληροφόρησης του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ.

Συνεχίζουμε με την ilSeab. Πρόκειται για μια δικτυακή υπηρεσία για την πληροφόρηση, την υποστήριξη και την εκπαίδευση των τελικών χρηστών (προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών, μελών ΔΕΠ/ΕΠ κ.λπ.) καθώς και των Βιβλιοθηκονόμων των Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών της χώρας, σχετικά με την πληροφοριακή παιδεία, την πρόσβαση και την αποτελεσματική αξιοποίηση των ηλεκτρονικών πηγών (ηλεκτρονικά περιοδικά, βιβλία, βάσεις δεδομένων κλπ.) και των ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Σ.Ε.Α.Β (ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΩΝ).

Στον τομέα της διάγνωσης τώρα, πρέπει να αναφέρουμε ότι αυτή συχνά εξαρτάται από έγγραφα ιατρικού ιστορικού. Με τη μαζική ανάπτυξη της τεχνολογίας, αυτά τα έγγραφα έγιναν εικονικά αρχεία που ονομάζονται EMRs (Electronic Medical Records), δηλαδή Ηλεκτρονικοί Φάκελοι Ασθενών. Οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι μπορούν να συμβάλλουν στον εμπλουτισμό ενός Ηλεκτρονικού φακέλου Ασθενούς, ώστε, πέρα από το ιατρικό ιστορικό του ασθενή - το οποίο και συμπληρώνεται από τον εκάστοτε θεράποντα ιατρό - να υπάρχει σε κάθε ηλεκτρονικό φάκελο και πληροφοριακό υλικό προερχόμενο από διεθνείς ψηφιακές ιατρικές βάσεις δεδομένων, που να μπορεί να τις συμβουλεύεται και ο γιατρός αλλά και ο ίδιος ο ασθενής που έχει πρόσβαση στον φάκελό του και θέλει να ενημερωθεί για τη νόσο του. Τα καλύτερα ελεγμένα και πιο υψηλής ποιότητας EMR μπορούν να βελτιώσουν το επίπεδο υγείας των πολιτών μιας χώρας. Επιπλέον, τα EMR συμβάλλουν στον καλύτερο έλεγχο του κόστους των υπηρεσιών που παρέχονται στα Νοσοκομεία, και, με τη χρήση και της τεχνητής νοημοσύνης, μπορούν να βοηθήσουν στη λήψη καλύτερων ιατρικών αποφάσεων για κάθε περιστατικό νοσηλείας.

Συνεχίζουμε με το έργο COVID-NMA, το οποίο είναι ένα μέσο κοινοπραξίας που παρέχει ζωντανή χαρτογράφηση όλων των δοκιμών-μελετών που αξιολογούν την επίδραση παρεμβάσεων στην πρόληψη ή τη θεραπεία του COVID-19. Η βάση δεδομένων COVID-19, η οποία παράγεται από την πλατφόρμα καταγραφής διεθνών κλινικών δοκιμών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, προβάλλεται κάθε βδομάδα και βοηθά στον εντοπισμό επιλέξιμων τυχαιοποιημένων δοκιμών ελέγχου (RTC). Το έργο περιλαμβάνει μια ζωντανή συστηματική ανασκόπηση, η οποία βασίζεται σε ένα ΄΄ζωντανό΄΄ πρωτόκολλο, κλιμακούμενο στις εξελισσόμενες ανάγκες των ενδιαφερομένων.

Αναφορικά με την πανδημία του COVID-19, που ταλανίζει τον πλανήτη μας εδώ και δύο χρόνια, θέλοντας και μη, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι αυτή έχει προκαλέσει την προσοχή ολόκληρης της Ιατρικής Κοινότητας, παγκοσμίως. Ως αποτέλεσμα αυτού, είναι όλοι οι τύποι ιατρικών και παραϊατρικών επαγγελμάτων να προσελκύονται αναπόφευκτα στον κοινό αγώνα για την καταπολέμηση της εξάπλωσης της νόσου, περαιτέρω. Στην τρέχουσα υγειονομική κρίση, ο ρόλος των Ιατρικών Βιβλιοθηκονόμων έχει διευρυνθεί σημαντικά από την απόλυτη ανάγκη για περισσότερη και πιο έγκυρη ιατρική πληροφόρηση. Οι Βιβλιοθηκονόμοι που εργάζονται σε Νοσοκομειακές Βιβλιοθήκες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ευαισθητοποίηση του κοινού, το φιλτράρισμα πλαστών πληροφοριών, την υποστήριξη ερευνητών, μελών ΔΕΠ, ιατρών και νοσηλευτών, έως και την παροχή υπηρεσιών παράδοσης εγγράφων. Η πρόσβαση στις σωστές πληροφορίες, τη σωστή στιγμή, είναι ζωτικής σημασίας για τους ερευνητές και τους κλινικούς ιατρούς που εργάζονται από κοινού στην καταπολέμηση του εν λόγω ιού.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, διάφοροι εκδότες προσφέρουν συνεχώς δωρεάν πρόσβαση σε ιατρικές ψηφιακές βάσεις δεδομένων. Οι Βιβλιοθηκονόμοι που εργάζονται στον χώρο της Υγείας μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις βάσεις δεδομένων για να κατεβάσουν πληροφορίες που σχετίζονται με τα ερευνητικά ενδιαφέροντα των ερευνητών τους, των ερευνητικών ομάδων, των μελών ΔΕΠ και των εργαζομένων στον τομέα της Υγείας. Ως εκ τούτου, οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να διαδραματίσουν βασικό ρόλο, καθώς η ποσότητα πληροφοριών αυξάνεται εκθετικά και συνεχώς.

Τα μοντέλα ανοικτής πρόσβασης δίνουν το προνόμιο της δωρεάν πληροφόρησης, τόσο στην ιατρική κοινότητα όσο και στα άτομα που είναι πρόθυμα να επεξεργαστούν και να γράψουν μια διατριβή ή να κάνουν μία έρευνα. Αυτό το μοντέλο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στη Βουδαπέστη. Η φιλοσοφία πίσω από την πρωτοβουλία ανοιχτής πρόσβασης ήταν η συνεργασία μεταξύ όλων των Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών της Ουγγαρίας. Αν και στην χώρα μας υπάρχουν πια πολλές ηλεκτρονικές ιατρικές βάσεις δεδομένων για την εύρεση πληροφοριών, μια Κοινοπραξία Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών παραμένει ακόμη μια ευοίωνη προοπτική, αλλά και επιτακτικότερη από ποτέ ανάγκη, που πρέπει να τη δει το Υπουργείο Υγείας, χαράσσοντας μια ενιαία πολιτική πάνω στο θέμα αυτό για όλες τις Ιατρικές Βιβλιοθήκες Νοσοκομείων. Κι αυτό γιατί, μέσα από μια εν δυνάμει Κοινοπραξία Νοσοκομειακών Βιβλιοθηκών, τα υπέρογκα ποσά των συνδρομών σε ηλεκτρονικά βιβλία, περιοδικά και ιατρικές βάσεις δεδομένων, που δεν μπορούν να τα ΄΄σηκώσουν΄΄ οι πενιχροί προϋπολογισμοί των Νοσοκομείων, θα επιμεριστούν εξαιτίας μιας ισορροπημένης και δίκαιης χρήση των πηγών-πόρων από όλες τις Βιβλιοθήκες Νοσοκομείων και τα Κέντρα Υγείας, ακόμη κι από αυτά που βρίσκονται στα πιο απομακρυσμένα μέρη της ελληνικής επικράτειας, συμβάλλοντας, έτσι, στην αξιόπιστη ενημέρωση και εκπαίδευση της ιατρικής κοινότητας της χώρας μας – και όχι μόνον.

Νοσοκομειακές Βιβλιοθήκες και προσβασιμότητα για άτομα με αναπηρίες: Ο ρόλος του Ιατρικού Βιβλιοθηκονόμου της Ελένης Σεμερτζίδου, Δρ. Λογοτεχνίας-Ιατρική Βιβλιοθηκονόμος, ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ

 Σύνοψη

Ο στόχος αυτής της εργασίας είναι να υποδείξει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες Ιατρικές Βιβλιοθήκες καθώς και εκείνες που πρέπει να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά για να δημιουργήσουν ένα προσβάσιμο και φιλόξενο περιβάλλον για άτομα με κάθε είδους αναπηρία. Επιπλέον, θα επιχειρήσει να επισημάνει τον αντίστοιχο ρόλο του Ιατρικού Βιβλιοθηκονόμου που πρέπει πάντα να εξελίσσεται και να ενισχύεται προκειμένου να αναγνωρίζει επιτυχώς διαφορετικές περιπτώσεις αναπηρίας και να αντιμετωπίζει στη συνέχεια στο πλαίσιο της ένταξης και της προσβασιμότητας στον χώρο της βιβλιοθήκης. Η εργασία επιχειρεί να εισαγάγει τη συνεχιζόμενη κατάσταση όσον αφορά την κοινωνική ένταξη των ατόμων με αναπηρία στις βιβλιοθήκες και τους ρόλους των βιβλιοθηκονόμων σχετικά με τις ανάγκες οποιωνδήποτε μειονεκτούντων ομάδων.

1. Εισαγωγή

Η ένταξη των ατόμων με αναπηρία στην κοινωνία είναι ένα διαδεδομένο φαινόμενο τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Προ αυτής της προσπάθειας, για μεγάλο χρονικό διάστημα, τα άτομα με αναπηρία είχαν αποκλειστεί από τη γενική εκπαίδευση, την απασχόληση και διάφορες κοινοτικές δραστηριότητες λόγω ατομικών αναπηριών. Ως ένταξη μπορεί να περιγραφεί η διαδικασία ομαλοποίησης των ατόμων με αναπηρίες, δηλαδή, τα άτομα με αναπηρία δεν διαχωρίζονται από την κυρίαρχη κοινωνία. Ζουν στην κοινωνία ως μέλη της κοινότητας και συμμετέχουν σε ισότιμη βάση. Για παράδειγμα, τα παιδιά με αναπηρίες πηγαίνουν στο ίδιο σχολείο σε μια κοινότητα μαζί με παιδιά χωρίς αναπηρία. Με την ίδια έννοια, οι άνθρωποι χρησιμοποιούν επίσης τις τοπικές τους βιβλιοθήκες με τον ίδιο τρόπο όπως τα άτομα χωρίς αναπηρία. Με αυτόν τον τρόπο, τα άτομα με αναπηρία έχουν ίσες ευκαιρίες να αναπτύξουν πλήρως τις δυνατότητές τους, να ζήσουν ανεξάρτητα και να διαδραματίσουν πλήρως τον ρόλο τους ως ενεργοί πολίτες. Το 1981, τα Ηνωμένα Έθνη ανακήρυξαν το Διεθνές Έτος των Ατόμων με Αναπηρία (IYDP). Το θέμα του IYDP είναι «Πλήρης συμμετοχή και Ισότητα». Αν και λέγεται ότι το IYDP απευθυνόταν κυρίως σε όσους έχουν κινητικά προβλήματα, έχει αυξήσει σημαντικά την ευαισθητοποίηση όλων των ειδών των ατόμων με αναπηρία. Το ευρύ κοινό έχει αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι τα άτομα με αναπηρία έχουν ίσα δικαιώματα πρόσβασης και συμμετοχής σε υπηρεσίες, προγράμματα και δραστηριότητες. Τα ίδια τα άτομα με αναπηρία έχουν επίσης συνειδητοποιήσει τα δικαιώματά τους και έχουν διαμαρτυρηθεί όταν αυτά παραβιάζονται. Στην κοινότητα των βιβλιοθηκών, η Διεθνής Ομοσπονδία Ενώσεων και Ιδρυμάτων Βιβλιοθηκών (IFLA) επεξεργάστηκε το Μανιφέστο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης κατόπιν αιτήματος της UNESCO, που εγκρίθηκε το 1994. Το Μανιφέστο της Δημόσιας Βιβλιοθήκης έχει ως στόχο να πείσει τις τοπικές και εθνικές αρχές για τις θεμελιώδεις αξίες που προστατεύονται από τις βιβλιοθήκες και τη σημαντική συμβολή τους στην κοινότητα και τη δημοκρατία γενικότερα. Το Μανιφέστο αναφέρει ότι: “ Η ελευθερία, η ευημερία και η ανάπτυξη της κοινωνίας και των ατόμων είναι θεμελιώδεις ανθρώπινες αξίες. Θα επιτευχθούν μόνο μέσω της ικανότητας καλά ενημερωμένων πολιτών να ασκούν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα και να διαδραματίζουν ενεργό ρόλο στην κοινωνία. Η δημόσια βιβλιοθήκη, η τοπική πύλη προς τη γνώση, παρέχει βασική προϋπόθεση για τη δια βίου μάθηση, την ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων και την πολιτιστική ανάπτυξη του ατόμου και των κοινωνικών ομάδων.”

1.1 Ένα νέο παράδειγμα βιβλιοθήκης

Έχει αναγνωριστεί ότι κάθε χρήστης δεν έχει το ίδιο επίπεδο πρόσβασης ή ευκαιρία να κάνει χρήση των πόρων μιας βιβλιοθήκης. Ο Madu (2008) σημείωσε ότι «είναι καθήκον της ίδιας της βιβλιοθήκης να εντοπίσει τις διάφορες αναπηρίες και πώς η βιβλιοθήκη μπορεί να χειριστεί τέτοια προβλήματα όπως αυτά των τυφλών και των ατόμων με μειωμένη όραση, των διανοητικά αναπηριών, των σωματικών αναπηριών κ.λπ.». Αυτός ο τύπος υπηρεσίας ονομάζεται υπηρεσίες επέκτασης βιβλιοθήκης. Παραδείγματα τέτοιων υπηρεσιών είναι οι υπηρεσίες κινητής βιβλιοθήκης, οι δημόσιες διαλέξεις και ο προσανατολισμός σχετικά με τον τρόπο χρήσης των πόρων της βιβλιοθήκης.

Κατά τη διάρκεια των υπηρεσιών κινητής βιβλιοθήκης, για παράδειγμα, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ένα όχημα για τη μεταφορά των πόρων της βιβλιοθήκης στις περιοχές που κατοικούν αυτές οι ομάδες ανθρώπων. Εναλλακτικά, η βιβλιοθήκη μπορεί να οργανώσει μια δημόσια διάλεξη για μειονεκτούντες επισκέπτες σχετικά με το πώς μπορούν να χρησιμοποιήσουν υλικό της βιβλιοθήκης που θα μπορούσε να τους ενδιαφέρει. Οι βιβλιοθήκες μπορούν επίσης να παρέχουν ειδικές υπηρεσίες σε θαμώνες με ειδικές ανάγκες πληροφόρησης χρησιμοποιώντας βιβλία σε ταινία (ομιλούμενα βιβλία), ψηφιακά ομιλούντα βιβλία και ειδικό εξοπλισμό, υλικό Braille και συμβουλευτικές υπηρεσίες αναγνωστών. Ως εκ τούτου, οι ακόλουθες υπηρεσίες θα μπορούσαν να παρέχονται σε βιβλιοθήκες προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες πληροφόρησης της μειονεκτούμενης ομάδας και να βοηθήσουν στη συμπερίληψη αυτών που είχαν αποκλειστεί στο παρελθόν.

Η συλλογή της Βιβλιοθήκης θα πρέπει επίσης να αποτελείται από τίτλους τόσο σε έντυπη όσο και σε μη έντυπη μορφή (Μπράιγ, κασέτα, ψηφιακή κασέτα και μεγάλη εκτύπωση) σε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων μυθοπλασίας και μη, για όλες τις ηλικίες. Ο Byrne, (2005) υποστηρίζει ότι: «Κατά την οικοδόμηση της Κοινωνίας της Πληροφορίας, θα πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στις ειδικές ανάγκες των περιθωριοποιημένων και ευάλωτων ομάδων της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων των μεταναστών, των εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων και των προσφύγων, των ανέργων, των μη προνομιούχων ατόμων και των μειονοτήτων. Θα αναγνωρίσουμε επίσης τις ειδικές ανάγκες των ηλικιωμένων και των ατόμων με αναπηρία». Η πρόσβαση στα κτίρια των βιβλιοθηκών είναι απολύτως απαραίτητη για την κάλυψη των αναγκών πληροφόρησης της μειονεκτούμενης ομάδας. Οι χώροι της βιβλιοθήκης μπορούν να κατασκευαστούν ώστε να περιλαμβάνουν ανελκυστήρες, τομές πεζοδρομίων και ράμπες που είναι ομαλές για τη μετακίνηση αναπηρικών αμαξιδίων και πινακίδες Braille γύρω από το κτίριο.

1.2 Ανάγκες πληροφόρησης των μειονεκτούντων ομάδων.

Γίνεται ευρέως προφανές ότι οι σύγχρονες βιβλιοθήκες καθώς και οι βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να εξοικειωθούν με ένα πλήθος διαφορετικών βοηθημάτων για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες διαφορετικών μειονεκτουσών ομάδων. Υπό αυτή την έννοια, θα ήταν κρίσιμης σημασίας να προσδιορίσουμε τα συγκεκριμένα μέσα με τα οποία ένα σύγχρονο περιβάλλον βιβλιοθηκών μπορεί να εξυπηρετήσει καλύτερα οποιουσδήποτε πελάτες με ειδικές αναπηρίες, αναγνωρίζοντάς τους σε κατηγορίες:

α) Με προβλήματα όρασης/τυφλοί

Οι τυφλοί και τα άτομα με μειωμένη όραση έχουν τις ίδιες ανάγκες πληροφόρησης με όλους τους άλλους. Όμως, πολλά άτομα με προβλήματα όρασης δεν θα είναι σε θέση να κατανοήσουν τις καταγεγραμμένες πληροφορίες εάν δεν τους δοθούν σε κατάλληλη μορφή. Μερικοί άνθρωποι δεν είναι εντελώς τυφλοί αλλά είναι μερικώς τυφλοί. Προκειμένου να φιλοξενηθούν και να ανταποκριθούν στις ανάγκες πληροφόρησης μιας τέτοιας ομάδας ανθρώπων, οι βιβλιοθήκες μπορούν να αποκτήσουν πληροφοριακό υλικό όπως ηχητικές πηγές. Οι περισσότεροι άνθρωποι που είναι τυφλοί ή με προβλήματα όρασης δεν μπορούν να διαβάσουν το τυπικό ή συμβατικό έντυπο υλικό. Χρειάζονται σχολικά βιβλία και άλλο γραπτό υλικό σε προσβάσιμες μορφές, όπως βιβλία ήχου/ομιλίας, Μπράιγ, ηλεκτρονικό κείμενο και κασέτες ήχου.

β) Βαρήκοoι/κωφοί

Πρόκειται για την ομάδα των ατόμων με προβλήματα ακοής. Ο όρος ΄΄με προβλήματα ακοής΄΄ καλύπτει το ευρύ φάσμα οποιουδήποτε ατόμου με επίπεδο ακοής μικρότερο από το μέσο όρο. Ο όρος κωφός χρησιμοποιείται γενικά για να περιγράψει εκείνους που δεν μπορούν να επωφεληθούν από ένα ακουστικό βαρηκοΐας λόγω της σοβαρότητας της απώλειας ακοής τους. Τα περισσότερα κωφά άτομα αντιμετωπίζουν προβλήματα διαθεσιμότητας και προσβασιμότητας στις ανάγκες πληροφόρησης τους. Μερικά από τα υλικά που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να βοηθήσουν στην παροχή υπηρεσιών σε κωφούς όπως προσδιορίζονται από τον Madu (2008) περιλαμβάνουν: νοηματικό αλφάβητο, βίντεο, ταινίες, τηλέφωνα κειμένου όπου τα μηνύματα εμφανίζονται σε εκτυπώσεις και Τηλεπικοινωνιακή συσκευή για τους κωφούς (TDD). Αρκετά περιοδικά, ακουστικά βαρηκοΐας και δημοφιλή βιβλία για αυτή την κατηγορία ανθρώπων θα χρειαστεί να φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη για χρήση τους. Η βιβλιοθήκη μπορεί επίσης να προμηθευτεί οπτικούς πόρους που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη μαθησιακή διαδικασία των κωφών. Αυτό το υλικό θα πρέπει να διατίθεται στη βιβλιοθήκη καθώς θα βοηθήσει πολύ στην κάλυψη των αναγκών ενημέρωσης των κωφών.

γ) Διαταραχή ομιλίας/ (κωφ)άλαλοι

Η γλώσσα είναι το θεμέλιο για την επιτυχία στο σχολείο ή στις δραστηριότητες της ζωής. Είναι, επίσης, ένα σύστημα επικοινωνίας που βασίζεται σε κανόνες που περιλαμβάνει την κατανόηση και τη χρήση σημείων και συμβόλων με τα οποία αντιπροσωπεύονται ιδέες, σκέψεις και μηνύματα. Κατά συνέπεια, είναι η βάση της επικοινωνίας. Η επικοινωνία είναι η διαδικασία ανταλλαγής γνώσεων, ιδεών, απόψεων και συναισθημάτων μέσω της χρήσης λεκτικής ή μη γλώσσας (π.χ. μια χειρονομία). Οι βιβλιοθήκες πρέπει να εκπαιδεύουν επιλεγμένα μέλη του προσωπικού σχετικά με τον καλύτερο τρόπο εξυπηρέτησης ατόμων με προβλήματα ομιλίας. Αυτό το προσωπικό της βιβλιοθήκης θα πρέπει να είναι επαγγελματίες που εργάζονται υπό την επίβλεψη βιβλιοθηκονόμων, ειδικά εκπαιδευμένοι για τη συγκεκριμένη ομάδα ατόμων με αναπηρία. Αυτοί οι επαγγελματίες θα βοηθούσαν ιδιαίτερα αυτούς που έχουν αναπηρία λόγω της χρήσης της νοηματικής γλώσσας να αποκτήσουν πρόσβαση σε οπτικές και ακουστικές πληροφορίες, να αναπτύξουν τη χρήση δεκτικής και εκφραστικής επικοινωνίας και να προωθήσουν την κοινωνική και συναισθηματική ευημερία τους. Για να διευκολυνθεί περαιτέρω η αναζήτησή τους για εκπαίδευση, μερικά από τα υλικά που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στη μαθησιακή τους διαδικασία περιλαμβάνουν προβολέα, υπολογιστές, ταινίες, βίντεο, εικόνες, σχολικά βιβλία κ.λπ.

δ) Σωματικά ανάπηροι

Τα άτομα με σωματική αναπηρία που μπορεί να είναι σε αναπηρικό καροτσάκι ή στο κρεβάτι, τείνουν να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες έντυπου υλικού. Αυτό γίνεται για να μπορέσουν να αντισταθμίσουν το πλεονέκτημα εκείνων που δεν αντιμετωπίζουν σωματικές δυσκολίες. Οι βιβλιοθήκες θα πρέπει να είναι κατασκευασμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να φιλοξενούν αυτήν την ομάδα χρηστών, φτιάχνοντας την είσοδο φαρδιά και χτίζοντας την με τρόπο ώστε τα αναπηρικά καροτσάκια να μπορούν να εισέλθουν με χρήση ραμπών πρόσβασης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ειδικά εάν υπάρχουν ξεχωριστοί όροφοι εντός της βιβλιοθήκης, θα πρέπει επίσης να προβλέπονται ανελκυστήρες ή ανελκυστήρες σκάλας.

ε) Νοσηλευόμενοι/Νοσοκομειακοί ασθενείς

Η τελευταία κατηγορία είναι άτομα με κάποια μορφή πάθησης που είναι περιορισμένοι σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Αυτή η ομάδα ανθρώπων αποτελεί μια ειδική κατηγορία με εμφανή εμπόδια στην πρόσβαση σε πληροφορίες. Ορισμένοι νοσοκομειακοί ασθενείς υποφέρουν από ψυχολογικά προβλήματα τα οποία μπορούν καλύτερα να αντιμετωπιστούν χρησιμοποιώντας ενδιαφέρον ενημερωτικό η ψυχαγωγικό υλικό με σκοπό να βελτιώσει τη διάθεση τους. Αυτή η υπηρεσία που περιλαμβάνει την χρήση βιβλίων για να θεραπεύσουν ψυχολογικά τραύματα, συναισθηματικό στρες ή ψυχικά διαταραγμένες περιπτώσεις ανθρώπων είναι γενικά γνωστή ως Βιβλιοθεραπεία. Για να ανταποκριθούν οι Ιατρικές βιβλιοθήκες στις ανάγκες των νοσηλευόμενων, θα πρέπει να συμμετέχουν σε υπηρεσίες επέκτασης βιβλιοθηκών για να συμπεριλάβουν στον κατάλογό τους βιβλία που θα μπορούσαν να έχουν θεραπευτικό αποτέλεσμα στους ασθενείς.

1.3 Ρόλοι και ευθύνες των Ιατρικών Βιβλιοθηκονόμων.

Η κοινωνική δικαιοσύνη και η κοινωνική ευθύνη αποτελούν βασικές αξίες του ιατρικού επαγγέλματος. Οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι ήταν μια αναξιοποίητη πηγή γι’ αυτό το σημαντικό έργο. Η διαφορετικότητα, η ένταξη και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι τα καθοριστικά ζητήματα για το παρόν και το μέλλον του επαγγέλματος της Ιατρικής Βιβλιοθηκονομίας. Τα θετικά αποτελέσματα από μια τέτοια κίνηση θα εδραιώσουν τη συνάφεια του Ιατρικού Βιβλιοθηκονόμου ως μέλους της ομάδας υγειονομικής περίθαλψης. Οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι που ασκούν το επάγγελμά τους μέσα από ένα πρίσμα κοινωνικής δικαιοσύνης έχουν τη δυνατότητα να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στη μεταμόρφωση της υγείας του κοινού, ιδιαίτερα των περιθωριοποιημένων. Όπως η Ιατρική, η Ιατρική Βιβλιοθηκονομία δεν είναι μόνο Επιστήμη της Πληροφορίας, αλλά και Ανθρωπιστική Επιστήμη. Είναι η αναζήτηση, η ανάκτηση, η αξιολόγηση και η εφαρμογή των πληροφοριών για την κάλυψη των ανθρώπινων αναγκών για να βοηθήσουν τους επαγγελματίες υγείας, τους σπουδαστές και τους ασθενείς να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις. Επί του παρόντος, η πλειονότητα της εργασίας που διεξάγεται στις Ιατρικές Βιβλιοθήκες εξακολουθεί να επικεντρώνεται στην ανάπτυξη τεράστιων αποθετηρίων έντυπων ή διαδικτυακών συλλογών, στη βελτίωση των δεξιοτήτων που βασίζονται στην τεχνολογία της πληροφορικής και στην ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών βασισμένων σε τεκμηριωμένα στοιχεία για την παροχή αναφοράς, εκπαίδευσης ή άλλων υπηρεσιών. Παρότι η εκτέλεση δραστηριοτήτων, όπως η ανάπτυξη σχεδίων επιστήμης δεδομένων, η ψηφιοποίηση ειδικών συλλογών και η διεξαγωγή συστηματικών ανασκοπήσεων, είναι σημαντικές, πρέπει, επιπλέον, να γίνονται σε ένα πλαίσιο κοινωνικής δικαιοσύνης. Μέσα από ένα πρίσμα κοινωνικής δικαιοσύνης, θα εφαρμοστεί μια πιο ανθρωπιστική προσέγγιση στο έργο των Ιατρικών Βιβλιοθηκονόμων. Η εστίαση στο τι θέλουν οι χρήστες από μια βιβλιοθήκη, πώς βιώνουν μεμονωμένοι χρήστες τη βιβλιοθήκη, η προσαρμογή των υπηρεσιών και η προσέγγιση στις ατομικές τους ανάγκες και η εμπειρία θα αναβαθμίσουν τόσο τις βιβλιοθήκες όσο και τους ίδιους τους βιβλιοθηκονόμους. Η Βιβλιοθηκονομία κοινωνικής δικαιοσύνης περιλαμβάνει την ανάπτυξη μιας προσωπικής και επαγγελματικής προσέγγισης, στην οποία η πρακτική της Ιατρικής Βιβλιοθηκονομίας θέτει τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του χρήστη στο επίκεντρο. Όπως και οι ιατροί, έτσι και οι Βιβλιοθηκονόμοι άργησαν να αναγνωρίσουν ποια είναι η κοινωνική τους ευθύνη απέναντι σε αυτούς που εξυπηρετούν και ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μέτρο για τις παρεχόμενες υπηρεσίες.

Υπό αυτή την έννοια, οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να υπερβούν τις παραδοσιακές προσεγγίσεις στη δουλειά τους και πρέπει να αναπτύξουν μια βαθύτερη κατανόηση και σύνδεση με τις κοινωνικές ευθύνες των επαγγελμάτων υγείας και των ανθρώπων που εξυπηρετούνται. Οι Ιατρικοί Βιβλιοθηκονόμοι πρέπει να αναπτύξουν έναν νέο επαγγελματικό προσανατολισμό – έναν προσανατολισμό που να καλλιεργεί μια κριτική επίγνωση ή κριτική συνείδηση για την υπέρβαση του εαυτού στους άλλους και μια δέσμευση για την αντιμετώπιση των θεμάτων των σχετικών με την κοινωνία των πληροφοριών υγείας. Αυτός ο νέος επαγγελματικός προσανατολισμός ή ταυτότητα τοποθετεί την επιστήμη της πληροφορίας σε ένα κοινωνικό και πολιτιστικό πλαίσιο. Τέλος, συνδυάζεται με την αναγνώριση των κοινωνικών αδικιών, όσον αφορά την πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη και τις πληροφορίες σχετικά με την υγεία.

Bιβλιογραφικές αναφορές

 Paul E. Thiele, ‘Libraries, The Blind and the International Year of Disabled Persons', Library Service for the Blind and Physically Handicapped: An International Approach. IFLA Publication 23, Vol.2, edited by Bruce E. Massis, München: K. G. Saur, 1982, pp.30-31.

 Marian Keren, 'The right of information as a condition for human development', Paper to the 63rd IFLA General Conference, Copenhagen, Denmark, 1997.

 Byrne, A. (2005). Advancing library services for the blind in the global information society. World Library and Information Congress: 71th IFLA General Conference and Council on the theme: Libraries: a voyage of discovery. August 14th-18th, 2005. Retrieved from: http://archive.ifla.org/IV/ifla71/papers/178e-Byrne.pdf. on 30th July, 2012.

 Madu, E. C. (2008). Reference services for specific people. Fundamentals of modern reference services: manual versus electronic.

Η συμβολή του λογοτεχνικού βιβλίου στην πρόληψη της κατάθλιψης / Ελένη Σεμερτζίδου

 Περίληψη

Η βιβλιοθεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την θεραπεία της ελαφριάς ή της μέτριας κατάθλιψης, ως μοναδική ή συμπληρωματική θεραπεία. Η βιβλιοθεραπεία είναι ένα είδος καθοδηγούμενης αυτοθεραπείας. Ο ασθενής εργάζεται μέσω της χρήσης ενός βιβλίου, ανεξάρτητα από τον ιατρό του. Ο ρόλος του ιατρού είναι να υποστηρίζει και να καθοδηγηθεί τον ασθενή καθώς χρησιμοποιούν ένα βιβλίο και να τον βοηθήσει να ξεκαθαρίσει ορισμένες έννοιες ή να απαντήσει σε ερωτήματα που μπορεί να έχει ο ασθενής. Τα βιβλία μπορούν να αγοραστούν ή να ζητηθούν δανεικά από κάποια βιβλιοθήκη. Οι ασθενείς θα πρέπει να είναι άνω των 12 ετών και να αντιμετωπίζουν την αυτοβοήθεια με θετικό τρόπο. Δεν έχουν αναφερθεί ποτέ σοβαρές παρενέργειες από τη βιβλιοθεραπεία.

1. Εισαγωγή

Η κατάθλιψη χαρακτηρίζεται από τα ακόλουθα δύο βασικά συμπτώματα: την εμμένουσα θλίψη και την εκσεσημασμένη απώλεια ενδιαφέροντος και απόλαυσης (HANDI Project Team & Usher, 2013). Η βιβλιοθεραπεία επιχειρεί να μετατρέψει τον τρόπο σκέψης του ασθενή, καταλήγοντας, ιδανικά, σε μία θετική συμπεριφορική μεταβολή (Silverberg, 2003).

Λέξεις κλειδιά: κατάθλιψη, βιβλιοθεραπεία

2.1. Συνοδά συμπτώματα Κατάθλιψης (HANDI Project Team & Usher, 2013).

Στα συνοδά συμπτώματα περιλαμβάνονται:

 οι διαταραχές του ύπνου (ο οποίος μπορεί να είναι αυξημένης ή μειωμένης διάρκειας),

 η κόπωση ή η απώλεια της ενέργειας

 αίσθηση αναξιότητας ή υπερβολικής ενοχής

 μειωμένη συγκέντρωση ή αναποφασιστικότητα

 μεταβολές της όρεξης

 τάσεις αυτοκτονίας (HANDI Project Team & Usher, 2013).

3. Βιβλιοθεραπεία

Η βιβλιοθεραπεία μπορεί να οριστεί ως η διαδικασία της δυναμικής αλληλεπίδρασης μεταξύ της προσωπικότητας του αναγνώστη και της λογοτεχνίας, μία αλληλεπίδραση που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση, την προσαρμογή και την ανάπτυξη της προσωπικότητας. Ο στόχος της είναι η προαγωγή της μεταβολής της συμπεριφοράς προς μία κανονιστική κατεύθυνση (Silverberg, 2003).

3.2. Βιβλιοθεραπεία και κατάθλιψη

Η βιβλιοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει άτομα με ελαφριά ως μέτρια κατάθλιψη, αρκεί οι ασθενείς να είναι άνω των 12 ετών και να αντιμετωπίζουν με θετικό τρόπο την αυτοβοήθεια (HANDI Project Team & Usher, 2013).

4. Τρόπος εφαρμογής

Οι ασθενείς ακολουθούν ένα δομημένο πρόγραμμα, με την ακόλουθη καθοδήγηση (HANDI Project Team & Usher, 2013):

 Κατά την αρχική συνεδρία ο ιατρός συζητά τον ρόλο της βιβλιοθεραπείας με τον ασθενή και του εξηγεί τι ενέχεται και ποιες είναι οι αναμενόμενες επιδιώξεις. Καθώς είναι μία μορφή αυτό – κατευθυνόμενης θεραπείας, είναι σημαντική η ενεργός συμμετοχή του ασθενή στην επιλογή αυτής της θεραπευτικής μορφής (HANDI Project Team & Usher, 2013).

 Δύο εβδομάδες μετά την πρώτη συνεδρία συνιστάται να πραγματοποιηθεί μία συνεδρία παρακολούθησης, διάρκειας 30 λεπτών. Κατά τη διάρκεια της συζητούνται οι ανησυχίες ή οι δυσκολίες που συνάντησε ο ασθενής με το βιβλίο που επιλέχτηκε και παρέχεται στήριξη από τον ιατρό. Είναι σημαντικό να εκτιμηθεί το επίπεδο παρώθησης του ασθενή και της αποδοχής της βιβλιοθεραπείας (HANDI Project Team & Usher, 2013).

5. Συμπεράσματα

Εξαιτίας της πολύ μικρής αλληλεπίδρασης του ασθενή με τον θεράποντα ιατρό η βιβλιοθεραπεία είναι κατάλληλη μόνο για την ελαφριά ή τη μέτρια κατάθλιψη.

Βιβλιογραφικές παραπομπές

Handbook of Non Drug Intervention (HANDI) Project Team & Usher, T. (2013).

Bibliotherapy for depression. Aust Fam Physician, 42(4), 199 – 200.

Silverberg, L.I. (2003). Bibliotherapy: The therapeutic use of didactic and literary texts

in treatment, diagnosis, prevention, and training. JAOA, 103(3), 131 – 135.

«Ο άπειρος κόσμος και το χάος»

Σκεφτήκατε, ποτέ, μια ζωή έξω από την επικράτεια του νόμου, σε μια μετέωρη ζώνη «αδιαφορίας»; Στο μεταίχμιο ανθρώπου και ζώου, πεπερασμένου και απείρου; Πώς θα μπορούσε να είναι μια τέτοια ζωή; Πώς θα μπορούσαν να είναι οι άνθρωποι που διάγουν έναν τέτοιο βίο; Είναι φανατικοί; Είναι επιπόλαιοι; Έχουν ιδεολογικό «βάρος»; Κομματική ταυτότητα; Έχουν πολιτικά και νομικά δικαιώματα; Είναι κοινωνικά και πολιτικά περιθωριοποιημένοι; Διατηρούν τη καθημερινή ρουτινιάρικη ζωή των περισσοτέρων, ως «κανονικοί» άνθρωποι, ή κινούνται στο κατώφλι ανθρώπου και τέρατος ή θεού; Έχουν μια απλή βιολογική ύπαρξη, αναγνωρίσιμη και σεβαστή ή μια ζωή γυμνή, χωρίς νόημα και σκοπό;

Ας τα πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Η απλή φυσική ζωή ενός ανθρώπου γίνεται βίος, βιογραφημένη αφήγηση, όταν βίος και ζωή συνενωθούν σε μια «γεωπολιτική εξουσία», όταν, δηλαδή, κυριαρχία, δικαιώματα, εξουσία και ηθική εδραιώνονται και διαιωνίζονται, εγγράφοντας τους ανθρώπους στις κυρίαρχες κοινωνικές συμπεριφορές που απαιτούνται για την κοινωνικοποίηση του ατόμου. Αυτό είναι και το παράδοξο: τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι κυρίαρχες κοινωνικές συμπεριφορές βοηθούν στη χειραφέτηση και τη προστασία του ανθρωπίνου γένους, παράλληλα, όμως, η φυσική ζωή γίνεται, τότε, στρατηγικός στόχος των μηχανισμών της εξουσίας. Η πειθάρχηση και ο έλεγχος της συμπεριφοράς εξαπλώνεται παντού: στις επικοινωνίες, τα τεχνολογικά μέσα, τις ιδιωτικές και δημόσιες τράπεζες πληροφοριών, την επιτήρηση μέσα από κλειστά κυκλώματα, τα διαβατήρια, τον άκρατο καταναλωτισμό.

Και, τώρα, το κρίσιμο ερώτημα: Αν κάποιος αποφασίσει να δει το νόμισμα από τη μία του μόνο πλευρά, μόνο από την πλευρά της γυμνής ζωής και όχι του «καταγεγραμμένου» βίου, του «κοινωνικοποιημένου» βίου, είναι τότε τρελός, ξένος, «ανώμαλος» ή ιερός; Η απάντηση φαίνεται σύνθετη. Ωστόσο, είναι πολύ απλή. Τα ζώα υπακούουν στη φύση. Δεν μπορούν να παραβιάσουν τον «νόμο» που τους έχει οριστεί, τον «νόμο των ενστίκτων» τους, δηλαδή. Ο άνθρωπος, όμως, είναι ελεύθερος. Μπορεί να επιλέξει να πεθάνει για την ελευθερία του. Να τι έχει ο άνθρωπος που δεν το έχουν τα ζώα: έναν «Νου» και μία «Βούληση». Ο νους, πολλές φορές, διαφθείρει τις αισθήσεις, ενώ η βούληση συνεχίζει να μιλά, όταν η φύση σιωπά. Πότε μιλάει, όμως, η βούληση στον άνθρωπο;

Για σκεφτείτε έναν αφέντη και έναν δούλο. Τι είναι αυτό που κάνει τον αφέντη να είναι ΄΄αφέντης΄΄; Η προθυμία του να φτάσει τον αγώνα του για αναγνώριση μέχρι το τέρμα, χωρίς να συνθηκολογήσει ποτέ και να αποδεχτεί την υποτέλειά του, κάτι, δηλαδή, που κάνει σε αντιδιαστολή ο δούλος. Επανέρχομαι στον αρχικό συλλογισμό μου: Ένας ΄΄αφέντης΄΄ ζει μια τρελή, ξένη και «ανώμαλη» ζωή; «Ναι» θα ήταν η απάντησή μου, αλλά θα συμπλήρωνα, τι σημαίνει «τρελός», «ξένος», «ανώμαλος»;

Γνώθι Σαυτόν έλεγε ο Σωκράτης και ο Χριστός κήρυττε: «Η Βασιλεία των Ουρανών είναι μέσα μας». Αν ενώσουμε αυτά τα δύο «ρητά», μήπως το αποτέλεσμα είναι πέρα και μακριά από μια απλή βιολογική ύπαρξη που αποκτά σημασία μόνο αν γίνει βίος και βιογραφημένη αφήγηση; Μήπως, τότε, ο βίος και η γυμνή ζωή, η «τρελή», η ξένη, η «ανώμαλη» συγκροτούν η μία την άλλη μέσω του αμοιβαίου αποκλεισμού και της συμπερίληψης, ταυτόχρονα;

Δεν υπάρχουν συνταγές βίου για να τις δίνει ο ένας στον άλλο. Ένα πράγμα, όμως, έχω να πω: Όταν κανείς συνειδητοποιήσει πόσο ξένος και γυμνός είναι στην πραγματικότητα, μήπως τότε αποκτήσει την ιερότητα που φέρει κάθε άνθρωπος που κατέκτησε το Γνώθι Σαυτόν; Και, μήπως, τότε και η Βασιλεία των Ουρανών και, συνεκδοχικά, το ίδιο το σύμπαν είναι μέσα του, καθιστώντας τον ίδιο ένα ολόγραμμα του σύμπαντος και της Βασιλείας των Ουρανών;

Οι μεγάλοι ποιητές είναι «τρελοί». Οι μεγάλοι καλλιτέχνες είναι «χαοτικοί». Γιατί άραγε; Γιατί το Χάος είναι η αρχή όλων των πραγμάτων. Γιατί το Χάος γέννησε το έρεβος και τη νύχτα, χωρίς καμιά βοήθεια. Η ανεξέλεγκτη ροϊκότητα των πραγμάτων πάνω στην οποία στηρίζεται και η θεωρία του χάους, μας βοηθάει να συνειδητοποιήσουμε ότι κάθε μικρή, τυχαία και «μη κανονική» δράση αποκτά μεγάλη σημασία και μπορεί να επηρεάσει ένα καθολικό σύστημα στην ολότητά του. Στην απειροελάχιστη στιγμή που όλα παίζονται, η αλλαγή συντελείται! Ποιοι άνθρωποι, λοιπόν, είναι αυτοί που θα αποτελέσουν «ελκυστές» τέτοιων απειροελάχιστων αλλά συνάμα σημαντικών αλλαγών; Θα σας απαντούσα: οι «τρελοί», οι ξένοι, οι «ανώμαλοι»! Επειδή, όμως, μπορώ να ανασύρω και άλλες λέξεις, θα σας πω, επιπροσθέτως: αυτοί που έχουν συνείδηση, αυτοί που έχουν καρδιά. Αυτοί είναι οι ελκυστές των αλλαγών. Αυτοί που είναι ελεύθεροι, αυτοί που είναι ΄΄αφέντες΄΄ και όχι ΄΄δούλοι΄΄, αυτοί που η βούλησή τους δεν σταματά όταν η φύση σιωπά ή όταν ο θεός σιωπά. Αυτοί που πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι το μάταιο σκόρπισμα, το ξέφτισμα της ζωής δεν είναι τόσο μάταιο εν τέλει, ούτε και τόσο εντροπικό. Αυτοί που σώζουν τη τιμή του ονόματός τους και δεν μπλέκονται στα γρανάζια ενός ανώφελου και μάταιου «προβατισμού», σαν αυτόν που «επισύρουν», εδώ και χρόνια, οι δράσεις των κομμάτων σ’ αυτή τη δύστυχη χώρα!

Η αισθητική αξία κάθε πράξης σχετίζεται με το κατά πόσο μια πράξη μπορεί να χαρακτηριστεί ωραία ή άσχημη. Με το κατά πόσο δημιουργεί ένα όραμα που αγκαλιάζει το βαθύ νόημα των φαινομένων που εμφανίζονται στο εσωτερικό της αρμονικής τάξης του κόσμου. Αυτό το όραμα φέρει μέσα του τα σπέρματα του χάους, την αντίθετη, δηλαδή, και συμπληρωματική όψη του κόσμου. Μοιάζει με ένα είδος διαλεκτικής που μπορεί να ανατρέψει τις προοπτικές και να τα καταστρέψει όλα. Αυτή είναι, όμως, και η τραγική χαρά του «ιερού» ανθρώπου! Ότι ο κόσμος του είναι ο ωραιότερος και, ωστόσο, τόσο άσχημα ριγμένος στη τυχαιότητά του!

Οφείλω ένα συμπέρασμα για το τέλος: κάθε άνθρωπος είναι φορέας ενός αισθητικού, ηθικού και ποιητικού νοήματος και ολόγραμμα του σύμπαντος και των νόμων του χάους. Κάθε πράξη του μπορεί να φέρει μια απότομη αλλαγή στη τεθλασμένη γραμμή του περατού κόσμου και να τον κάνει καλύτερο. Να μην χάσουμε, λοιπόν, τη συνείδησή μας, να τιμήσουμε το όνομά μας, να μην αναζητάμε τις αξίες μας μέσα στα σκουπίδια, να γίνουμε ελεύθεροι και παράξενοι, γυμνοί και ξένοι, διάπειροι, με έναν νου που δεν θα διαφθείρει τις αισθήσεις μας και με μια βούληση εστραμμένη, πάντα, στο καλό και το αγαθό, ακόμη και αν ο θεός σιωπά. Γιατί, μόνο η ομορφιά της ατομικής δράσης του καθενός μπορεί να δώσει στη ζωή το νόημα που της αξίζει …

Ζει ή πέθανε η ποίηση;

«Μας λείπουνε οι λέξεις! Μας λείπουνε οι λέξεις! Πίσω απ’ τα μάτια. Όχι στα χείλη. Αυτό είν’ όλο. Όταν έγραφα αυτές τις αράδες, αναρωτιόμουν αν ακόμη είναι εφικτή η άσκηση της ποιητικής τέχνης σε μια εποχή νεωτερικότητας, μοντερνισμού και σύγχρονης ΄΄αντίληψης΄΄ των πραγμάτων, όπου τα χείλη κυριαρχούν των οφθαλμών! « … Μα, τι είναι πιο ανώτερο σε τούτη τη ζωή; Να ζει κανείς ή να μη ζει; Ιδού η απορία» … Έτσι, μου γεννήθηκε και η δεύτερη στροφή, σε μια στιγμή απορίας που αγγίζει ένα μεταφυσικό ερώτημα, ΄΄να ζει κανείς ή να μη ζει΄΄. Αφήνω, λοιπόν, το ερώτημα να πάρει σάρκα και οστά, να γίνει ποίημα, διαρρηγνύοντας το ίδιο το ιδιολατρικό κέλυφος της ποίησής του. Και … «Και … Σκέψεις δίχως λέξεις; … Μη μου πεις! Αυτό με ξεπερνάει! Σαν στον ορίζοντα σβηστείς και, σφόδρα, λησμονήσεις … Εκείνα που δεν έμαθες ανάμεσα στα φύλλα … » Τι να ‘ναι αυτό, λοιπόν, που πρέπει να λησμονήσει ένας Ποιητής, σαν θέλει να γράψει Ποίηση και όχι ΄΄σκέψεις δίχως λέξεις΄΄; Τα εσώψυχά του μάλλον; Τον εαυτό του μήπως; Τα εσωτερικά τοπία του μυαλού του, όπου μονάχος του, σ’ ένα δωμάτιο, τη νύχτα, με τα παντζούρια κλειστά, ενδιαφέρεται μονάχα γι’ αυτά που τον διαφοροποιούν από τους άλλους, αρνούμενος να κοιτάξει έξω από το παραθύρι του και να γράψει γι’ αυτούς τους ΄΄άλλους΄΄, για την ίδια τη ζωή; «Εκείνα που δεν έμαθες ανάμεσα στα φύλλα … » Μένω ξανά και ξανά σ’ αυτόν τον στίχο μου. Τον κλωθογυρίζω στο μυαλό μου. Καταγράφω, απλώς, το γεγονός (και σας το εκμυστηρεύομαι φίλοι μου) ότι υπάρχει μέσα μου κάτι σαν ΄΄παράπονο΄΄ για μια απειροκαλία στη σύγχρονη ποίηση, ίσως οφειλόμενη σε έναν εγκλεισμό του ποιητή στον αυτιστικό κόσμο των ΄΄φύλλων΄΄ του, του μονόφυλου σώματός του, που το έχει ταΐσει μόνο με βιβλία, στείρο ακαδημαϊσμό και δίχως ΄΄ομορφιά΄΄. Γιατί, όταν φτάνω στο σημείο να θεωρώ ότι ο Ποιητής πρέπει να είναι ΄΄ερμαφρόδιτος΄΄, τότε το μάτι και το αυτί αντιμετωπίζουν πρόβλημα ως προς τα δικαιώματά τους! «Ιδού η απόδειξη, η τρανή! Τον άσσο, πριν τραβήξεις! Ο φθόνος … Η φθορά … Κι η φασαρία … Μας λείπουνε οι λέξεις! Μας λείπουνε οι λέξεις!» Και … Να σου! Έρχεται και η τρίτη η στροφή! «Ιδού η απόδειξη η τρανή!» … Μάλλον δεν ευθύνομαι, λοιπόν, εγώ για όσα μου λένε οι αισθήσεις μου, όταν διαβάζω σύγχρονη ποίηση … «Τον άσσο, πριν τραβήξεις!» Ένας ποιητής που αρπάζεται από τη μία του λέξη, τη μόνη του λέξη, σαν να ήταν άσσος στο μανίκι του, όπως ο ναυαγός κρατιέται απεγνωσμένα από ένα ξύλο ριγμένο στο πέλαγος.. Ε! Και λοιπόν! Τη Τέχνη του Λόγου, την τέχνη του να αξιοποιείς κάθε λέξη της γλώσσας, να γνωρίζεις το βάρος, το χρώμα, τον ήχο, τους συνδυασμούς και να τις ξεπερνάς, κάνοντάς τες να υποδηλώνουν περισσότερα από όσα δηλώνουν, να την απαρνηθούμε, τέλος πάντων; Και στο τέλος, τι θα απομείνει; «Ο φθόνος … Η φθορά … Κι η φασαρία …» Τόση φασαρία για το τίποτα δηλαδή! Όχι! Όχι! Δεν συμφωνώ! (επιτρέψτε μου το ξέσπασμά μου. Γίνομαι, μερικές φορές, ιδιαιτέρως απότομη!). Είναι και αυτή η ελληνική γλώσσα! – γλώσσα θεϊκή – που μπορεί να τη μάθει κανείς, μέχρι ενός σημείου, με το διάβασμα (το διάβασμα δεν τελειώνει ποτέ), αλλά ακόμη πιο αποτελεσματικά με το να φαντάζεται ότι δεν είναι ΄΄αυτός΄΄, μα κάποιος ΄΄άλλος΄΄. Αν θέλει, επομένως, ο Ποιητής να ικανοποιήσει όλες εκείνες τις αισθήσεις, γράφοντας ένα ποίημα, όπου μαζεύονται σαν σμάρι η λογική, η φαντασία, τα μάτια, τα αυτιά και όχι μόνο …, καλά θα κάνει, επιτέλους, να βγει από το αφόρητο ΄΄εγώ΄΄ του, να αφήσει κατά μέρος ΄΄μοντερνισμούς΄΄ και ΄΄νεωτερισμούς΄΄, ως άλλοθι, και να μιλήσει για την ΄΄ομορφιά΄΄. Για ποια ομορφιά; «Τη γόπα του τσιγάρου σου, σε τάφο να τη θάψεις Κλωστή … Κλωστή … Αόρατη κλωστή … Ο ήλιος ανατέλλει …» Την ομορφιά που κρύβεται στη γόπα ενός τσιγάρου … σε μια αόρατη κλωστή … στον ήλιο που ανατέλλει … Αρκεί … «Κοίταξε, πριν σε καταπιεί … Προτού κι εκείνος … λιώσει …»[1] [1] Οι στίχοι που παραθέτονται είναι από το ποίημα της συγγραφέως, ΄΄Μας λείπουνε οι λέξεις!΄΄, της ποιητικής της συλλογής ΄΄Η αλήθεια της ψυχής …΄΄

Μια «εύθραυστη» Πραγματικότητα …

« … Η φύση ολόκληρη, λοιπόν, αφεαυτής, συνίσταται από δύο πράγματα:
από σώματα και από το κενό, στο οποίο τίθενται και στο οποίο ποικιλότροπα κινούνται.
Γιατί η κοινή αίσθηση του είδους μας, διακηρύσσει ότι το σώμα αφεαυτού υπάρχει …»

Titus Lucretious Carus, De rerum natura, I. 419-423



Τίποτα δεν έρχεται σε ύπαρξη από το τίποτα ή χάνεται στο τίποτα. Οι δύο per se οντότητες είναι το σώμα και το κενό. Όλα τα άλλα είναι εγγενείς ή επίκτητες ιδιότητες αυτών των πραγμάτων.
Άραγε να είχε φανταστεί ο Λουκρήτιος ότι αυτή η δυιστική οντολογική και κοσμολογική άποψή του για τη ζωή, για ολόκληρο το σύμπαν, θα αποτελούσε τη βάση της ατομικής θεωρίας, που έγινε, ως ένα βαθμό, το θεμέλιο ανάπτυξης μιας στρατηγικής για την εξέλιξη της επιστημονικής σκέψης; Είναι γεγονός ότι η προσωκρατική διανόηση, απελευθερωμένη από πρακτικούς σκοπούς, θεμελίωσε τον ορθολογικό φιλοσοφικό στοχασμό και εισήγαγε τις κυριότερες αφηρημένες έννοιες όλων των κλάδων του επιστητού, τις οποίες επεξεργάστηκε και ακολούθησε, σχεδόν στο σύνολό της, η παγκόσμια διανόηση. Ιδιαίτερα, μετά την εισαγωγή της έννοιας του κενού και του ατόμου, οι φιλοσοφικές θέσεις άρχισαν να αποδέχονται ή να απορρίπτουν την έννοια της κίνησης, πάντα σε συνύφανση με την πίστη στην «καθαρή λογική» και την απόρριψη ή την αποδοχή των δεδομένων των αισθήσεων.
Ο Παρμενίδης, με τη θέση του ότι η λογική πρέπει να υπερισχύει της εμπειρικής γνώσης, απηύθυνε πρόκληση στις επόμενες γενιές των φιλοσόφων. Παρομοίως, με τρόπους διαφορετικούς, τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Καρτέσιος αρνήθηκαν ότι θα μπορούσε να υπάρχει κυριολεκτικά «άδειος χώρος». Θεώρησαν, δηλαδή, τον κόσμο ως «ενιαία οντότητα». Παίρνοντας ως βάση την παρμενίδεια θεώρηση ότι «τίποτα δεν μπορεί να δημιουργηθεί από το τίποτα, ακόμη και από τη θεία δύναμη» και αντίστροφα «τίποτα δεν μπορεί να μετατραπεί στο τίποτα, στην ανυπαρξία», οι Ατομικοί φιλόσοφοι της Αρχαιότητας πρότειναν την αρχή διατήρησης της ύλης – υλοενέργειας στην επέκτασή της.
Ωστόσο, αν όλα όσα υπάρχουν στη «ζωή» είναι άτομα, τότε τι είναι, στην πραγματικότητα, το κενό; Μήπως, επίσης, είναι λίγο «εύθραυστη» η αντικειμενική πραγματικότητα που αντιλαμβάνονται οι αισθήσεις μας, όσον αφορά τη ζωή, τον θάνατο; Και αν όντως ισχύει αυτό, σ’ έναν κόσμο που τίποτα δεν είναι «απολύτως αληθινό», έτσι όπως τον βλέπουν τα μάτια μας, πώς μπορούμε να «κατανοήσουμε» την έννοια των «ψευδαισθήσεων»;
Σας αφήνω να προβληματιστείτε …


Ελένη Σεμερτζίδου